الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

151

تفسير مجمع البيان (فارسى)

مقصود إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ : خداوند هرگز كسى را باندازهء ذره‌اى ستم نمىكند . كلمهء « ذره » بمعنى مورچه‌هاى سرخ و كوچكى است كه به سختى ديده مىشوند . ابن عباس و ابن زيد گويند : اين مورچه از ساير مورچگان خردتر است و برخى گفته‌اند : ذره آن است كه در موقع تابش خورشيد از روزنه ، به چشم مىخورد . علت اينكه خداوند ظلم نمىكند اين است كه بقبح آن عالم و از آن بىنياز و بىنيازى خود آگاه است . كار زشت را كسى مرتكب مىشود كه جاهل باشد يا به آن نيازمند باشد يا فكر كند كه محتاج آن است در حالى كه واقعا از آن بى نياز است . خداوند از اين امور و هر گونه نقص و عجزى منزه است . ذره را به اين ملاحظه ذكر نكرده است كه بگويد فقط ظلم نكردن خداوند اختصاص به آن دارد ، بلكه مىخواهد بگويد هيچگونه ظلمى نميكند و ذره كمترين مقدارى است كه در وهم بشر مىگنجد . وَ إِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضاعِفْها : مقصود اين است كه اگر آن اندازهء ذره ، كار نيكو باشد ، خداوند آن را چند برابر مىكند و برخى گفته‌اند : دو برابر مىكند . اين قول از ابو عبيده است . برخى گفته‌اند : منظور اين است كه اين ذرهء نيكو را ادامه مىدهد و قطع نمىكند . نظير اين آيه : « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ » ( سورهء زلزال آيه 7 ) يعنى كسى كه باندازهء ذره‌اى نيكى كند ، آن را مىنگرد . هر دو آيه هدفشان اين است كه مردم را به طاعت تشويق كنند و از معصيت باز دارند . وَ يُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْراً عَظِيماً : از جانب خود پاداشى بزرگ به ايشان مىدهد كه همان بهشت باشد . اين آيه دلالت مىكند بر اينكه : منع ثواب و كم كردن آن ظلم است و اگر ظلم نبود ، براى اين ترغيب و تشويقى كه در آيه مورد نظر است ، معنايى نبود . ديگر اين كه خداوند قادر بر ظلم است ، زيرا خود را از كار ظلم منزه كرده و خويشتن را بر آن ستوده است و اگر قادر بر ظلم نبود ، ستايش جا نداشت .